X
تبلیغات
بسم الله رنجبر - معرفی کشورهای حوزه قفقاز

بسم الله رنجبر

سیاسی تحلیلی حقوقی

معرفی کشورهای حوزه قفقاز

ازارمنیان با تلفظ (armenoi) درآثار هکائیتوس ملطی (550 پس ازمیلاد) که سی سال پیش ازکتیبه داریوش اول میباشد ،دیده میشود "[1].

کاوش های باستان شناسی نشان میدهد که 3000 هزار سال قبل از امروز اقوام مختلف از نژادقفقازی درارمنستان زندگی داشتند واین اقوام برای مدت زمان طولانی مصروف جنگهای داخلی با یکدیگر بودند که درنتیجه همه اقوام مذکور تضعیف شدندوبالاخره 1500 سال قبل از میلاد تحت سیطره امپراطوری آشورقرار گرفتند .

"فشار قوم آشور باعث شد تا اقوام نائیری (nairi) وهایا (haya) با یکدیگر متحد گشته ودراطراف دریاچه وان وتحت رهبری آرامه (arame) حکومت اورارتو( urartu) را بوجود آورند.پایتخت آنها شهر توشپا (tushpa) بود که بعد ها به وان (van) تغییر نام داد .آرگیشتی اول (argishti1) پادشاه اورارتودرسال 782 پیش ازمیلاد دستورساخت شهر اربونی (erebuni) راداد که بعد ها به ایروان (erevan) شهرت یافت "[2].

زمانی که ارمنیان درقرن 6 یا 7 قبل ازمیلاد وارد این منطقه شدند ،زبان خویش را ترویج نموده وساکنان اولیه درمیان ارمنها حل شده  وبا ارمنی ها مختلط شدند درنتیجه ملتی که از اثر اختلاط بمیان آمد ارمن نامیده شدودیگر اثری ازنام ساکنان اصلی این دیار باقی نماند .

ارمنی ها تازمانی که هخامنشیان درایران برسرقدرت نیامدند ،مستقلانه ازسرحدات شان محافظت می نمودند وداری استقلال کامل بودند ولی زمانی که هخامنشی ها قدرتمند شدند تدریجا ارمنستان تحت سلطه امپراطوری  هخامنشی ها قرار گرفت ، بعد از آن ارمنستان شاهد روزگارخوبی نبود ، برای مدت زمان طولانی گاهی تحت سلطه ایران وگاهی هم تحت سلطه رومی ها بود .

زمانی که دین نجاتبخش اسلام به منصه ظهور پا نهاد ارمنستان تحت تصرف عرب ها درآمد وحدودا دوقرن عربها دراین سرزمین حکم راندند وپس از دوقرن زندگی تحت سلطه عرب ها ،ارمنستان طولانی ترین استقلال را تجربه کردوسرانجام با حمله ترکان سلجوقی یکبار دیگر این کشوراستقلال خویش را ازدست داد .

درآن هنگام تعداد زیادی از ارامنه که حاضر به زندگی تحت سلطه ترکان سلجوقی نبودند دست به مهاجرت وسیع زدند ودرسرزمین سیلیسیه حکومت جدیدی را تحت عنوان ارمنستان جدید بمیان آوردند وبرای سه قرن استقلال خویش را حفظ نمودند .

زمانی که امپراطوری عثمانی تبدیل به یک قدرت میشود وهمچنان صفوی ها درفلات ایران ظهور میکنند ودرنتیجه ای جنگ میان این دوقدرت وهمچنان درسالهای بعد از آن دراثرجنگهای که میان روس وایران وهمچنان روس وامپراطوری عثمانی بوقوع پیوست ارمنی ها آسیب جدی دیده وتعدادی از ارمنی ها دست به مهاجرت زدند وبه خاک ایران مسکن گزین شدند که ارمنیهای امروزنوادگان آنها هستند .

امپراطوری عثمانی بالای ارامنه انواع ظلم واستبداد را تحمیل نموده وبالاخره ارامنه از ظلم وستم زیاد به ستوه آمده وسرانجام قیام های زاییده این ظلم وستم شد .

"ارامنه طی قرون 17و18 م تلاشهای را برای رهایی ازیوغ امپراطوری عثمانی انجام دادند .رفتارسرکوب گرانه عثمانی باعث بروزقیام های مردمی ارمنیان علیه امپراطوی عثمانی درسالهای پایانی قرن 19 ودهه اول قرن بیست گردید .با آغاز جنگ جهانی اول وورود عثمانی به جنگ درکنار آلمان واتریش دراکتبر سال 1914 م ،ارمنیان دروضع بسیار اسفباری قرار گرفتند "[3].

درجنگ اول جهانی امپراطوری عثمانی ارامنه را قتل عام نموده وهمچنان تعداد کثیری از ارامنه را به مهاجرت مجبورنمودند وقتل عام مذکور اساسی شد برای اختلافات میان دوکشور ترکیه وارمنستان که  تا امروزارمنستان خواهان به رسمیت شناختن قتل عام مذکور توسط ترکیه است .

پس ازامپراطوری عثمانی ،روسها ارمنستان را تحت سلطه خود درآورده واین کشور ازجمله  یکی از جهوری های تشکیل دهنده  شوروی سابق شد که تادهه نود میلادی این وضع ادامه داشت وسرانجام ارمنسان همزمان با سایر کشورهای همسایه درسال 1991 م اعلام استقلال نمود وامروزازجمله کشورهای مستقل جهان بشمار میرود .

 د- فرهنگ جمهوری ارمنستان :- جمهوری ارمنستان دارای فرهنگ پر بار وغنی بوده وآثار علمی وهنری  بدست آمده نشانی از فرهنگ ارامنه درهزاران سال قبل می باشد که این فرهنگ درفرازوفرود ها از هویت ارمن ها نمایندگی نموده است .

فرهنگ غنی این کشورباعث شده است که باوصف مشکلات عدیده ای که ارامنه درطول تاریخ به آن مواجه شده اند با آنهم میزان با سوادی دراین کشوربا کشورهای بزرگ صنعتی ومتمدن جهان برابری میکند وبراساس احصائیه ای که درسال 1989م صورت گرفته است میزان افراد باسواد درارمنستان بدین شرح بوده است :-

"با توجه به اینکه ارامنه ازدیر بازاهمیت خاصی برای سواد آموزی وتعلیم وتربیت قائل بودند،نرخ باسوادی دراین کشوربسیاربالا بوده ودرحدکشورهای پیشرفته صنعتی است .حدود 99%ازجمعیت بالای 15سال این کشور،درسال 1989م باسواد بوده اند که نرخ بسیاربالایی است "[4].

اینکه کشورارمنستان با وجود مشکلات عمده واساسی که خصوصا درعرصه اقتصادی دارد ، تنها یک فیصد از شهروندانش بی سواد است مبیین فرهنگ والای ارمنستان است .

زبان که نشانگر هویت فرهنگی یک کشوراست نقش عمده واساسی را درتعریف هویت شهروندان یک کشوربازی مینماید وزبانیکه هویت ارامنه را به جهانیان تعریف میکند زبان ارمنی است که این زبان از خانواده هندواروپایی میباشد .

خط ارمنی ازسمت چپ به راست نوشته میشود وحروف آن  برخلاف حروف  زبان دری بصورت جدا ازهم نوشته میشود .

درحال حاضر بیشتر از 7ملیون انسان درسراسر جهان به زبان ارمنی تکلم نموده واین زبان به دولهجه تقسیم میشود که یکی لهجه شرقی که درایروان وسایر مناطق ماوراء قفقازمردم با آن تکلم میکنند ودیگری لهجه غربی است که درترکیه ودرمیان اومیگروهای غربی مردم به واسطه آن تکلم میکنند،که هردولهجه از لحاظ تلفظ بعضی لغات واملا وانشاء ازهم متفاوت میباشند.

چون ارمنستان دربین شرق وغرب واقع شده است بنا فرهنگ این کشورمتاثرازفرهنگ غربی وشرقی میباشد چنانچه درزبان ارمنی واژه های فارسی بسیارزیاد مورد اسفتاده قرار میگیرد که خود بیانگر تاثیر پذیری فرهنگ این کشور ازفرهنگ وبخصوص زبان فارسی میباشد.

ه- وضعیت سیاسی جمهوری ارمنستان :- جمهوری ار منستان ازلحاظ سیاسی درطول تاریخ فرازفرودهای زیادی را تجربه کرده وبا مشکلات عدیده ای درعرصه سیاسی مواجه بوده است ازاین رهگذردررساله حاضر روی وضعیت سیاسی این کشوربیشتر مکث میکنیم .

- ساختار سیاسی جمهوری ارمنستان :- نوع حکومت ارمنستان جمهوری بوده ومتشکل از سه قوای اجرائیه ، مقننه وقضائیه میباشد یعنی تفکیک قوا درنظرگرفته شده است اما تفکیک قوا درعمل کاملا رعایت نشده وقوه مجرئیه که رئیس جمهوردرراس قرار دارد ازصلاحیت های بیشتری برخوردار است .مابصورت خلاصه  هر سه قوه را بررسی مینماییم .

1-قوه اجرائیه :- فصل پنجم قانون اساسی ارمنستان به کارکردهای قوه اجرائیه اختصاص یافته وکارکردهای عمده قوه مجرئیه تحت نظارت رئیس جمهور صورت میگیرد .برمبنای قانون اساسی این کشورهرگاه شورای ملی بودجه حکومت را تایید نکند وبرای تصویب آن رای ندهد نخست وزیر میتواند که مسئله اعتماد به حکومت را مطرح کند، که درصورت گرفتن رای اعتماد حکومت از شورای ملی بودجه تصویب شده پنداشته میشود ودرغیر آنصورت حکومت استعفا میدهد .البته این مسئله بیشتر جنبه تیوریک داشته وغیر عملی است .

رئیس جمهور ارمنستان براساس رای آزاد ،سری ومستقیم مردم ارمنستان برای مدت پنج سال انتخاب شده ودرراس حکومت قرار دارد .

رئیس جمهورکه جزئی از قوه مجرئیه ودرحقیقت رئیس قوه مجرئیه میباشد ،برمبنای قانون اساسی از اقتداروصلاحیت زیادی برخوردار بوده وحتی میتواند که درامورات قوای دیگر نیز مداخله کند که نمونه عمده آن نصب وعزل قضات محاکم میباشد وهمچنان یک شخص تنها برای دوبار میتواند که رئیس جمهورارمنستان شود وقانون اساسی اختیارات ذیل را ازآن رئیس جمهورمیداند:

"- رئیس جمهورخطوط کلی سیاست خارجی را مشخص نموده واجرای آنرا تحت نظردارد.

- رئیس جمهورفرمانده کل قواورئیس شورای امنیت ملی است .

- رئیس جمهورمیتواند بدون مراجعه به پارلمان به مدت سه ماه درهرنقطه از کشوراعلام حالت فوق العاده نماید .

- رئیس جمهورحق اعلام رفراندوم ومراجعه به آراء عمومی درهرموردی رادارد .

- رئیس جمهورنخست وزیر را منصوب ویا ازکاربرکنارمیکند.

- رئیس جمهوروالیان را منصوب ویا ازکاربرکنارمیکند .

- رئیس جمهوردرمورد عفوعمومی ویا عفو محبوسین ومتهمین محاکم تصمیم گیری میکند "[5].

طوریکه فوقا متذکرشدیم رئیس جمهور( رئیس حکومت ) ازاختیارات وسیع برخوردارمیباشد وقانون اساسی ارمنستان دردادن اختیارنصب نمودن قضات محاکم به رئیس جمهور با کشورعزیز ما افغانستان شباهت دارد چنانچه که قضات محاکم بر اساس حکم رئیس جمهورتقرری حاصل مینمایند .

 ۲- قوه مقننه :- قوه مقننه ارمنستان را همانند کشورهای دیگری که تفکیک قوارا پذیرفته اند پارلمان تشکیل میدهد که  بخاطر جلوگیری ازتمرکز قدرت بدست رئیس جمهور ویا درکل قوه مجرئیه وهمچنان به منظورسپردن کار به ارگانهای مشخص  بمیان آمده است .

فصل سوم قانون اساسی این کشوربه قوه مقننه اختصاص یافته است وپارلمان ارمنستان به عنوان نهاد قانونگذارمتشکل از صد نمایند ه بوده که هرکدام از آن نمایندگان برمبنای قانون اساسی کشور ازمصونیت پارلمانی برخوردارهستند وصلاحیت هاواختیاراتی را که قانون اساسی ارمنستان به پارلمان سپرده است قرار ذیل است :

"- تصویب قانون .

- تنظیم بودجه کشوربا توجه به بودجه پیشنهادی دولت .

- اعلام همه پرسی فوق العاده درموارد خاص وهمچنین اعلام رفراندوم عمومی وتعیین هیئت های نظارت براین همه پرسی ها .

- تعیین ریاست مجلس وجانشینان او .

- معرفی کاندیداهای قضات محاکم قانون اساسی به رئیس جمهور.

- اعلان جنگ .

- نمایندگان مجلس میتوانند ازهیأ ت دولت ،وزرا ورئیس بانک مرکزی درباره فعالیتهای آنان سوال کنند وآنان باید به این سوالات پاسخ دهند .

- اعلام رای اعتماد ویا عدم اعتماد به حکومت "[6].

قوه مقننه ارمنستان با داشتن اختیاراتی که فوقا متذکر شدیم از تکروی حکومت جلوگیری نموده ووظیفه قانونگذاری را که برای هرکشورمهم وحیاتی است ،برعهده دارد .

3- قوه قضائیه :- طوریکه فوقا هم متذکر شدیم  اصل تفکیک قوادرارمنستان  رعایت نشده وقوه قضائیه اکثراوقات از قوه مجرئیه تبعیت میکند .

قوه قضائیه ارمنستان متشکل از محکمه قانون اساسی ،دیوان عالی کشورومحکمه عادی میباشد وقضات محاکم کشوربرمبنای قانون اساسی از مصونیت برخوردار بوده وتنها رئیس جمهور میتواند که این مصونیت را لغوکند .محکمه قانون اساسی که براساس پیشنهاد قانون اساسی کشورشکل گرفته است ازلحاظ سیاسی یک نهاد قضایی بسیارمهم بوده که دوازده عضودارد که ازجمله آن ، شش قاضی توسط رئیس جمهوروشش قاضی دیگر توسط شورای ملی انتخاب  میشوند .

" دررابطه به قوه قضائیه رئیس جمهوراختیارات گسترده ای داشته وپس از مشورت شورای عالی قضایی رئیس دیوان عالی کشور،جانشین اووسایر اعضای این دیوان را منصوب وعزل میکند وهمچنین انتصاب وعزل قضات محاکم عادی نیز به وسیله وی صورت میگیرد "[7].

دراکثر نظام های سیاسی جهان که دارای قانون اساسی میباشند ،برای نگهبانی آن سیستمی موجود است که بنام محکمه قانون اساسی یادمیشود وارمنستان نیز دارای این محکمه میباشد که درباره تعارض قوانین تصمیم گیری کندواین محکمه درارمنستان علاوه برنگهبانی ازقانون اساسی ،نظارت برانتخابات ریاست جمهوری وپارلمانی ،عزل نمایندگان پارلمان بنابه تقاضای پارلمان ،بررسی اتهامات ارائه شده ازطرف پارلمان ویا رئیس جمهور برعلیه قضات عضومحکمه قانون اساسی را نیز به عهده دارد.

- احزاب سیاسی ارمنستان:- پس از آغازین سالهای که این کشوراعلام استقلال نمود احزاب سیاسی متعددی اعلام موجودیت نمودند وماشین سیاسی این کشوررا به حرکت درآوردند،تعدادی ازاین احزاب حتی قبل از استقلال نیز موجود بوده وقدامت صدساله دارند ولی تعدادی هم جدید ا پا به عرصه ظهور گذاشته واعضای آن از انگشتان دست نیز تجاوزنمیکنند واین موضوع باعث شده است که ضرب المثلی دراین کشورشایع شده است که به تعدادارامنه درجهان حزب ارمنی وجود دارد .دررساله حاضر احزاب عمده این کشوررا مختصرا مورد بررسی قرار میدهیم :

1- حزب کمونیست:- درمدت هفت دهه که ارمنستان جزئی از اتحاد جماهیر شوروی بود  حزب کمونیست تنها حزبی بود که بصورت قانونی اجازه فعالیت داشت  و حزب کمونیست ارمنستان نیز یکی ازشاخه های این حزب بوده وازماسکورهبری میشد .

حزب کمونیست ارمنستان تنها حزب سیاسی بود که قدرت سیاسی را نیز دردست داشت ولی پس از اعلام استقلال علاوه بر حزب کمونیست احزاب سیاسی دیگری نیز به صحنه رقابت داخل شده وبه تک حزبی درارمنستان نقطه پایان گذاشت .

حزب کمونیست ارمنستان با داشتن حدود 130 هزار عضوویک ملیون هوادارهنوزهم از جمله احزاب بزرگ این کشورمیباشد اما این حزب حالا درجایگاه دوم ازلحاظ تاثیرگذاری درروند سیاسی قراردارد .

2- فدارسیون انقلاب ارمنی (داشناکسوتیون) :- این حزب پس از انقلاب 1917 م ازجمله قدرتمندترین حزب مخالف دولت درارمنستان بود ولی بعدا فعالیت این حزب بواسطه کمونیستان متوقف شده واین حزب درکشورهای چون یونان ،ایران ولبنان فعالیتهایش را متمرکز نمود تااینکه درسال 1991م دوباره درارمنستان اعلام موجودیت نمود که درهمان اوایل اعضای این حزب چهل هزارنفر برآورد شده بود.

" حزب فدراسیون انقلابی ارمنستان برمبنای حمایت از یک دولت ائتلافی واعلان یک برنامه رفاه اجتماعی توانست درانتخابات پارلمانی سال 1992م هجده کرسی بدست آورد "[8].

این حزب با حکومت ارمنستان روی مسایل چون شناسایی حکومت قره باغ توسط ارمنستان ،مناسبات ارمنستان با ترکیه وبعضی مسایل کوچک دیگر اختلاف نظر دارد وهمیشه برعملکرد حکومت اعتراض مینماید .

3- جنبش ملی ارامنه :- حزب جنبش ملی ارامنه بعد از تحولات قره باغ درسال 1988 برای حمایت از مبارزات مردم قره باغ شکل گرفت واهداف اساسی که این حزب برمبنای آن شکل گرفت سه چیز بود :1- استقلال ارمنستان .2- حل بحران قره باغ به نفع ارامنه .3- وجود انواع مالکیت درارمنستان .

لئون ترپطروسیان که یکی از بنیانگذاران این حزب بود درانتخابات ریاست جمهوری 16اکتبر سال 1991 به عنوان اولین رئیس جمهور ارمنستان   انتخاب شد .به این ترتیب اعضای اصلی این حزب درحکومت وپارلمان کرسی های مهم دولتی راازآن خود کردند .اما دیری نپایید که این حزب به انشعاب مواجه شده ووازگن مانوکیان ازجنبش جدا شده وانجمن مردمی ملی را تشکیل نمود .

4- حزب دیموکراتیک لیبرال :- این حزب درسال 1921 تاسیس شده وطرفدار جدی نظام اقتصادی بازارآزاد وبه رسمیت شناختن استقلال ناگورنوقره باغ میباشد .این حزب درسال 1994م هفده کرسی را درپارلمان ارمنستان ازآن خود کرد .

5- حزب لیبرال رامگاوار:-این حزب ازجمله احزاب میانه رو بوده ونسبت به احزاب دیگر از اختلافات کمتری با حزب حاکم برخورداراست .طرفداران این حزب را اکثرا ارامنه مقیم امریکا ،کانادا وفرانسه تشکیل میدهد که این حزب را شدیدا حمایت مالی می نماید وقدرت مالی این حزب باعث شده است که حزب حاکم نمیتواند  این حزب را نادیده بگیرد .

سایراحزاب موجود ارمنستان عبارتند از:-حزب جمهوری ارمنستان ،اتحادیه سوسیال دیموکرات ملی ،حزب محافظه کارملی ارمنستان ،حزب آزادی خواه رامگاوا ارمنستان ،حزب نژاد پرستی ارمنستان ،حزب مذهبی نژادی نژده ،اتحادیه تعیین سرنوشت ملی ،حزب رستاخیزملی ،سازمان وطن ،حزب رادیکال ارمنستان وغیره .

- سیاست خارجی ارمنستان :- از آنجایکه ارمنستان دارای موقعیت جغرافیایی نامطلوبی است لذا باید مبانی ،اصول  واهداف سیاست خارجی این کشوررا بادرنظرداشت موقعیت خاص جغرافیایی وتاریخی این کشورجستجوکرد .ارمنستان همانند کشورعزیزما افغانستان قربانی موقعیت ژئوپولتیک خویش شده است بنا مهمترین هدف این کشوررا میتوان تامین امنیت ملی وتضمین بقای ملی قلمداد کرد وازدریچه امنیت ملی میتوان که اصول سیاست خارجی این کشوررا شناسایی کرد .

به نظر کارشناسان مسایل سیاسی اصل مهم درسیاست خارجی ارمنستان برقراری روابط دیپلماتیک با قدرتهای بزرگ جهان بخصوص همسایه هااست که درتامین امنیت رول عمده واساسی را بازی میکنند .حالا مناسبات سیاسی این کشوررا با همسایه ها بررسی میکنیم .

1- روابط ارمنستان با آذربایجان :- جمهوری آذربایجان نزدیکترین همسایه ارمنستان است و بیشترین مشکلات را نیز ارمنستان با همین همسایه اش دارد .بحران قره باغ مشکل بزرگی است که بالای روابط دوکشورسایه افگنده است ودوکشورهیچنوع روابط دیپلماتیک بایکدیگر ندارند .پس از آنکه دوکشوراعلام استقلال نمودند بحران قره باغ گسترده شده وجنبه بین المللی یافت.

ارمنستان با استناد به اسناد تاریخی ادعا مینمایند که هزاران سال قبل ارامنه دراین منطقه مسکن گزین بوده وقره باغ از جمله شرقی ترین ولایت ارمنستان بوده است ،متقابلا آذری ها مدعی اند که ارامنه ساکن درقره باغ همیشه اقلیت مردم این منطقه را تشکیل میداد وبه آمارهای دست داشته خویش استناد مینمایند که تا اوایل قرن 19م تنها 20% ساکنان قره باغ ارمنی بوده اند .

آذریها  معتقدند  زمانی که ماورای قفقاز متعلق به روسیه شد وارامنه ازمناطق مختلف خصوصا از ایران مهاجرت نمودند،درقره باغ مسکن گزیدند وپس از آن ارامنه تبدیل به قومی اکثریت درآنجا شد .بالاخره درروزیازدهم فبروری سال 1988م ارامنه ساکن قره باغ دست به تظاهرات وسیعی زده وبا شعاریک قوم یک جمهوری خواهان الحاق قره باغ به ارمنستان شدند که بعد از آن روزبحران قره باغ رسماآغازوگسترش یافت .

جنگ خونینی برسرمسئله قره باغ درفبروری 1988 آغاز وتاسال 1994م ادامه یافت .

" سرانجام ارمنها موفق شدند که علاوه بر قره باغ کوهی 9%خاک آذربایجان را نیز تحت تصرف خود درآورده وهم چنان در  جنگ مذکور بیشتر از سی هزارنفر کشته شده ودوصدوسی هزار ارمنی ها از آذربایجان وهشت صد هزار آذری از ارمنستان وقره باغ کوهی بی خانما ن شدند" [9].

ودرسال 1994 م آتش بس میان دوکشور برقرار بوده بعضا این آتش بس توسط نیروهای مرزی دوکشور نقض میشود ،دوکشوردریک حالت نیمه جنگ ونیمه صلح بسر میبرند وهر آن لحظه امکان وقوع جنگ دیگری میرود وآغاز مناسبات دیپلماتیک دوکشوربستگی به  نوع نگرش حکومات شان نسبت به منازعه قره با غ دارد ،هرگاه هردوکشورخواسته باشند که این معضله را ازراه دیپلماتیک حل کنند بدون شک دوکشورمناسبات حسنه خواهند داشت درغیر آن صورت دشمنی میان دوکشورگسترش خواهد یافت .

2- روابط ارمنستان با ترکیه :- ترکیه وارمنستان به مثابه  دشمن به یکدیگر می نگرند ،ویک قرن است که این دو کشوربا یگدیگر مناسبات دیپلماتیک ندارد واساس این دشمنی را قتل عام ومهاجرت اجباری  ارامنه بواسطه امپراطوری عثمانی درجریان جنگ جهانی اول تشکیل میدهد .

اکثر ارامنه مدعی اند که ترکیه باید قتل عام ارامنه را درسال 1915 م باید به رسمیت شناخته وهمچنان بعضی مناطق ارمنستان را که تحت تصرف خویش درآورده اند دوباره به ارمنستان مسترد کند اما این ادعاهای ارامنه همواره توسط حکومات ترکیه رد شده وهرگز حاضر به پذیرفتن قتل عام ارامنه نشده اند .

موضوع دیگری که سبب دشمنی دوکشور ترکیه وارمنستان شده است جنگ قره باغ میان آذربایجان وارمنستان است که ترکیه شدیدا از آذری ها حمایت نموده وپس ازآنکه ارامنه قره باغ وسایر مناطق آذربایجان را دراوایل دهه نود تصرف نمود ،ترکیه به منظور حمایت از آذری ها مرزهای خویش را کاملا برروی ارمنستان بست که تا امروز مرزهای دوکشوربرروی یکدیگر شان مسدود  بوده وهیچ نوع مناسبات دیپلماتیک با یگدیگر ندارند .

 با وجود چالشهای موجود فراراه عادی سازی روابط دیپلماتیک میان دوکشور ،درطی دوسال اخیر خصوصا درسال 2009م براساس فشار های داخلی ،منطقه ای وخصوصا تحت تاثیر عوامل بین المللی ،دولتمردان دوکشورتلاشهای چشمگیری درراستای آغازمناسبات دیپلماتیک نمودند که نهایتا منجر به آغازمناسبات جدید دیپلماتیک میان دوکشور گردید.

 جمهوری ارمنستان پس از آغازین سالهای اعلام استقلال باوجودیکه چالشهای زیادی فراراه آن وجودداشت، تلاشهای جدی درراستای گسترش روابط دیپلماتیک درسطح منطقه ای وبین المللی انجام داد تا با کسب موقعیت خوب سیاسی  به منظور حل مشکلات خود نفع ببرد لذا ایروان با عضویت در سازمان تجارت جهانی ،شورای اروپا وایفای نقش درهمکاری با ناتو وسیاست کشورهای اروپایی اتحادیه اروپا خواست به آرزوهای خویش  نایل آید .اما با وجود تلاشهای فوق تا هنوز این کشورازجمله ضعیف ترین کشورهای قفقاز جنوبی خصوصا درعرصه اقتصادی محسوب می شود که بدون شک دلیل عمده آن درانزوا قرارگرفتن این کشورازنظرسیاسی  ونداشتن  مناسبات حسنه  با دوکشور همسایه آذربایجان وترکیه میباشد .

"واقعیت های ژئوپولتیک ،ضرورت توازن بخشی به سیاست خارجی وکاستن ازمیزان وابستگی به ایران وروسیه ،ایجاد پویایی بیشتر درتحولات منطقه ودرمجموع پایان دادن به انزوای سیاسی واقتصادی موجب شده است که ایروان با جدیت فراوان درپی حل وفصل مشکلات سیاست خارجی خود درمنطقه برآِید "[10].

سرژسرکیسیان که نسبت به روبرت کوچاریان ازسیاست واقعبینانه تری برخوردار است ازاین روفعالیتهای جدی به منظور بیرون رفتن از انزوای سیاسی واقتصادی انجام داد که از جمله مهمترین این فعالیتها عادی سازی روابط با ترکیه میباشد .

دکتورین سیاست خارجی ترکیه نیز که توسط رجب طیب اردوغان هدایت میشود درصدد است که مشکلات پیرامونی ترکیه  ازقبیل مشکلات آنکارا با یونان ،قبرس وارمنستان را حل وفصل نموده وجایگاه منطقه ای وبین المللی ترکیه را ارتقاء بخشد .

" این دکتورین باریشه داشتن درنوعی اسلام سیاسی نسبتا متعادل والبته متفاوت با نوع اسلام سیاسی سایرکشورهای شرق میانه با عث کاستن از گرایش های تند پان ترکیستی وقوم محوردرجهت گیری سیاست خارجی ترکیه شده است "[11].

 ترکیه با ارمنستان به منظور خروج ازبن بست هفده ساله مذاکرات دوجانبه را برای اولین بار درماه اگوست سال 2007م درژنو آغازنمودند .

درمذاکراتی که درژنومیان سران دوکشورصورت گرفت ،فرستادگان دوکشورروی جزئیات برقراری مناسبات مبتنی بر حسن همجواری به توافق اولیه نایل شدند .

به ادامه توافقات مذکور عبدالله گل رئیس جمهورترکیه درسپتامبر 2008 م به منظور تماشای فوتبال میان تیمهای ملی ترکیه وارمنستان راهی ارمنستان شد که این سفر عبدالله گل نخستین سفر یک مقام عالی رتبه ترکیه پس ازاعلام  استقلال ارمنستان به این کشورمیباشد .

سر انجام به تاریخ دهم اکتبر سال 2009م با میانجگری کشورسوئیس وزیران امورخارجه ترکیه وارمنستان درشهر زوریخ کشورسویس توافقنامه عادی سازی روابط را امضا کردند .

"مراسم امضای این توافقنامه روزشنبه (10اکتبر) با تاخیر برگزار شد زیرا ارمنستان به متن بیانیه دولت ترکیه درمورد این توافقنامه اعتراض داشت .وزیران امورخارجه آمریکا ،روسیه ،فرانسه وخاویر سولانا رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا برای شرکت درمراسم امضای توافقنامه عادی سازی روابط ترکیه وارمنستان به زوریخ سفرکرده بود "[12].

دوکشور که پس از یک قرن خصومت توافقنامه عادی سازی روابط را امضا کردند در آن توافقنامه هردوکشور متعهد شدند که مناسبات دیپلماتیک با همدیگر برقرار نموده ومرزهای شانرا برروی همدیگر بازخواهند کرد .توافقنامه های مذکوربرای اینکه جامه عمل بپوشد  باید توسط پارلمانهای دوکشور تایید شوند .

یکروز پس از امضای توافقنامه رجب طیب اردوغان نخست وزیرترکیه عادی سازی روابط میان دوکشور را مشروط به شرط اعلام نمود واعلام کردکه  این کار منوط به حل مناقشه قره باغ است .واین مسئله را وی پس از آن  اعلام نمود که آذربایجان واکنش تندی نسبت به عادی سازی روابط میان ترکیه وارمنستان نشان داد .

مقامات ارمنی نیز دربرابر گفته های  اردوغان واکنش نشان دادند :-

"سرژسرکیسیان رئیس جمهور ارمنستان که تاچندی پیش بشدت بر طبل عادی سازی مناسبات با ترکیه می کوبید دراظهاراتی قابل تامل ونسبتا متفاوت گفته است مادامی که مرزهای بین دوکشوربازنشوند،به ترکیه نخواهد رفت .وی درکنفرانس مطبوعاتی مشترکی با بوریس تادیچ رئیس جمهورصربستان اعلام کرد: درصورتی که مرزهای بین دوکشوربازشوند یاتحریم علیه ارمنستان لغوشود،من ازترکیه دیدارخواهم کرد"[13].

اعلام سرژسرکیسیان مبنی بر نرفتن به ترکیه درحالیکه عبدالله گل رئیس جمهورترکیه سال قبل به منظور تماشای بازی فوتبال میان تیم های ملی دوکشوررفته بود یکنوع عقب نشینی ومیتوان گفت که پیمان شکنی سیاسی بود که سبب متوقف شدن ویا حداقل سبب کند شدن روند صلح جویانه خواهد شد .

اینکه درآینده ها مناسبات دیپلماتیک میان دوکشوربرقرارخواهد شد یانه ، گذشت زمان نشان خواهد داد .

3- روابط ارمنستان با ایران :- ارمنستان با ایران روابط دیپلماتیک دیرینه دارد وایران یگانه همسایه است که همیشه ارمنستان را حمایت نموده است .پس ازسال 1991 م دوکشوردرمناسبات  شان پیشرفتهای  زیادی را شاهد بوده اند .دراولین سالهای استقلال ارمنستان ، وزیرامورخارجه این کشورجهت گسترش مناسبات دیپلماتیک به ایران سفر نموده ویک موافقتنامه 37ماده ای رابه منظور گسترش همکاریهای اقتصای ،فرهنگی وسیاسی  با وزیرامورخارجه ایران امضا نمود .

درحال حاضر با توجه به مشکلاتی که ارمنستان با آذربایجان وترکیه دارد ،نمیتواند که ازمرزهای دوکشورمذکوربرای حمل ونقل کالا ومواد مورد ضرورت خویش استفاده کندوهمچنان ازمرزهای گرجستان بدلیل وجود جنگهای منطقوی نمیتواند که کالا را صادرووارد کند  لذا درچنین شرایطی مناسبات با ایران اهمیت بیشتر پیدا نمود ه وپر رنگ تر میشو د.

روابط دوکشوردرتمام عرصه ها خصوصا درعرصه اقتصادی گسترش یافته وایران اخیرا تصمیم اتخاذ نموده است تا یک پالایشگاه نفت درارمنستان احداث نماید .

4- مناسبات ارمنستان با گرجستان :- هر چند دوکشور دارای مرزمشترک با یکدیگر میباشند اما با آنهم بنابر موجود یت بعضی مصلحت های سیاسی دارای مناسبات درسطح وسیع وگسترده نمیباشند .چون گرجستان بخاطر اوستیای جنوبی وآبخازیا با روسیه که متحدو حامی درجه یک ارمنستان میباشد اختلاف داشته که حتی بعضا  وارد جنگ نیز  شده اندازاین نقطه نظر ارمنستان نیز با این کشورمناسبات که قابل یاد آوری باشد ندارد واز جانب دیگرمیتوان گفت که هردوکشوردرحالت صلح بسرمیبرند وهیچگاهی رویاروی همدیگر قرار نگرفته اند ومشکلات مرزی نیز بایکدیگر ندارند .

5- مناسبات ارمنستان با روسیه :- روسیه که متحد نزدیک ودوست ستراتیژیک ارمنستان میباشد روابط بسیارنزدیک با یکدیگر دارند، خصوصا دربحران قره باغ روسیه عامل پیروزی ارمنستان بوده وهیچ نوع کمک را از ارمنستان دریغ نکرد .

طی سالهای اخیر منافع دوکشور درمنطقه قفقاز کاملا همسوبوده واینکه ارمنستان برخلاف دوکشورهمسایه (آذربایجان وگرجستان ) که سیاست های غربی را درپیش گرفته اند ،حامی سیاستگذاری وپالیسی روسیه بوده است ،پیروزی بزرگی را خصوصا درجنگ قره باغ بدست آورده است .

ارمنستان با سایر کشورهای بزرگ جهان ازجمله ایالات متحده امریکا مناسبات حسنه داشته وکمکهای زیادی را ازاین کشورحاصل مینماید وبا وصفی که متحدنزدیک  ودوست ستراتژیک روسیه میباشد ،اخیرا با کشورهای غربی بیشتر نزدیک شده وحتی ارمنستان دراین اواخر متعهد شده است که حدودا چهل سرباز حافظ صلح تحت فرماندهی نیرهای ناتو به افغانستان بفرستد .

نتیجه گیری

با تکمیل این پروژه تحقیقی چنین نتیجه گیری می نماییم که کشورهای حوزه قفقاز خصوصا دوکشورآذربایجان وگرجستان با سیاست های روسیه همسونبوده بلکه درتضاد با روسیه قرار داشته وهمواره تلاش وسعی شان براین است تاعضواتحادیه اروپا وناتو شوند یعنی تعقیب کننده سیاست های غربی درکشورهای شان است وازلحاظ اقتصادی نیز دوکشورمذکورخصوصا آذربایجان طی سالهای اخیر شاهد رشد قابل توجهی بوده است اما جمهوری ارمنستان کشوری است که تاهنوز پیرووحامی سیاستهای روسیه بوده واین کشوربه اساس مشکلات که دامنگیرش میباشد نسبت دوکشورهمسایه خویش عقبمانده تر میباشد.دلیل عمده ای آن نیز مشکلاتی است که با همسایگان خود دارد وازجانب همسایگان خویش تحریم اقتصادی شده ومرزهای کشورشانرا برروی ارمنستان بسته اند وراه حل معقول آن حل معضلات این کشوربا آذربایجان وترکیه میباشد .

والسلام علی من طبع الهدی



[1] - غلام رضا گلی زواره ، جغرافیای تاریخی وسیاسی آسیای مرکزی ،قم ،سال 1373 ،ص 232 .

[8] -http://moballegh.net.

60-http://en.wikipedia.org.

[10] -http://www.gozaresh.com.

[11] -www.bbc.co.uk.

+ نوشته شده در  دوشنبه 1388/12/24ساعت 2:54 بعد از ظهر  توسط بسم الله رنجبر عضو مرکز مطالعات منطقوی   |