بسم الله رنجبر

هشتمین سفرحامد کرزی به تاجکستان و نگاهی به انتخابات ریاست جمهوری ششم نوامبرتاجکستان

معاون محقق بسم الله رنجبر

الف:- سفر هشتم حامد کرزی به جمهوری تاجکستان:افغانستان و تاجکستان دو کشورهمسایه است که بیشتر از 1200 کیلو متر مرز مشترک دارند و علاوه برآن داشتن زبان و فرهنگ مشترک این دو کشور را از هم جدا نا پذیر و پیوند دوستی میان افغانستان و تاجکستان را نا گسستنی کرده است. مشترکات فرهنگی و زبانی از یک سو و نیازمندیهای ارتباطی دو کشور به یکدیگر از جانب دیگر، علاقه دو کشور را به یکدیگر بیشتر از پیش ساخته است و از همین رو هرازگاهی مقامات بلند پایه دو کشور به مقاصد و اهداف خاصی که منافع هر دو کشور در آن نهفته است،به کشور های همدیگر سفرمی نمایند تا باشد در آینده ها دو کشور بر مشکلات موجوده فرا راه شان فایق آمده و به منافع بیشتری دست یابند.

در نوشته ای حاضر به دست آوردهای سفر هشتم رئیس جمهور افغانستان و علت و انگیزه ای این سفر به جمهوری تاجکستان و همچنان به چگونگی برگزاری انتخابات ریاست جمهوری ششم نوامبر جمهوری تاجکستان و نتایج حاصله از انتخابات مذکور،امید ها و بیم ها از دوباره برگزیده شدن امام علی رحمان ،پرداخته خواهد شد.

انگیزه ای اصلی سفر آقای کرزی رییس جمهور جمهوری اسلامی افغانستان در آستانه ای برگزاری انتخابات ریاست جمهوری تاجکستان و زمزمه های بیرون شدن نیروهای حافظ صلح از افغانستان پس از سال 2014 میلادی چه بوده است؟ سفر مذکور چه دست آوردی برای دولت و ملت افغانستان داشت؟ برایند سفر آقای کرزی برای جمهوری تاجکستان و خاصتا برای شخص امام علی رحمان که یکی از نامزدان مطرح و برجسته ای انتخابات ریاست جمهوری ششم نوامبر بود ،چه می باشد؟

برگزاری انتخابات ریاست جمهوری ششم نوامبر سال 2013م چقدر در مطابقت با اصول و ارزشهای قانون انتخابات و سایر قوانین نافذ در جمهوری تاجکستان قرار داشت؟ آیا حکومت تاجکستان و خاصتا مقامات بلند پایه دولتی در برگزاری انتخابات ،در حالیکه رییس جمهور برحال کشور تاجکستان یکی از نامزدان مطرح بود، اصل بی طرفی را رعایت توانستند؟ آیا امام علی رحمان و دستگاه دولتی در انتخابات به امام علی رحمان دست به تقلب نزدند؟ بالاخره نتایج حاصله از برگزاری همچو انتخابات چقدر نهاد های جامعه مدنی ملی و بین المللی را در را بطه به میزان شفافیت برگزاری انتخابات قانع ساخت؟

اینکه چه انگیزه ای باعث سفر رییس جمهور جمهوری اسلامی افغانستان به تاجکستان در چنین شرایط حساسی که تاجکستان در آستانه ای برگزاری انتخابات ریاست جمهوری قرار دارد و آمد آمد سال 2014 و رفتن نیروهای حافظ صلح از افغانستان پس از سال 2014م، امید به زندگی مردم افغانستان را نسبتا کاهش داده است،شده است. باید گفت که سفر حامد کرزی رییس جمهور افغانستان انگیزه ای خاصی جز رفع مشکلات اقتصادی دو کشور و بیرون شدن دو کشور از بن بست ارتباطی،نبوده است.

 قاچاق مواد مخدر و فعالیت گروه‌های تروریستی در مناطق سرحدی دو کشور از عمده ترین موارد نگرانی بین افغانستان و تاجکستان بوده است.ازهمین رو  در یک سال اخیر، مقامات کشور تاجکستان بارها در مورد قاچاق مواد مخدر بعد از خروج نیروهای بین المللی ابراز نگرانی کرده اند وازاین رو می توان گفت که این سفر رییس جمهور افغانستان به تاجکستان می تواند پاسخی به نگرانی های گسترده تاجکستان و دیگر کشورهای آسیای مرکزی باشد.

در سفر مذکور دکتور رنگین دادفر سپنتا،مشاور امنیت ملی،حضرت عمر زاخیلوال وزیر مالیه ،نجیب الله اوژن وزیر فواید عامه، ضرار احمد مقبل وزیر مبارزه علیه مواد مخدر، یحیی معروفی وزیر مشاور در امور بین المللی، عبدالکریم خرم، رییس دفتر ریاست جمهوری، ارشاد احمدی معین سیاسی وزارت امور خارجه و ایمل فیضی رییس جمهور کرزی را همراهی می کردند.

حامد کرزی در روز اول سفر، توافقنامه های پاکسازی مرز مشترک دو کشور از ماین، بیمه و توافقنامه همکاری در حمل و نقل و ترانزیت کالا را امضاء کرد. موسی ‌زی سخنگوی وزارت خارجه افغانستان گفته است که "هدف امضاء موافقتنامه در مورد همکاری‎‌های ماین روبی، اطمینان از جان شهروندان در مرزهای دو کشور است " http://www.farsi.ru/doc/7805.html

امضای موافقتنامه های سه گانه فوق را می توان از جمله دست آورد های مهم سفر هشتم رییس جمهور به تاجکستان تلقی کرد چون بیشتر از سه دهه جنگ در افغانستان پیامدهای منفی زیادی برای افغانستان به ارمغان آورد که از جمله ماین گذاری های مناطق مختلف افغانستان و خاصتا مناطق سرحدی افغانستان از مردم افغانستان طی سالهای متمادی قربانی زیادی گرفته است و توافق دو کشور در زمینه پاکسازی ماین ها،می تواند برای دولت و مردم افغانستان یک خبر نوید بخش باشد و سلامت جان شهروندان افغانستان را ضمانت خواهد کرد. از سویی دیگر امضای موافقتنامه همکاری در حمل و نقل و ترانزیت کالا برای افغانستان و تاجکستان که بدلیل مشکلات با کشورهای همسایه ، در یک تنگنای ارتباطی قرار دارند،می تواند که بخشی از مشکلات ترانزیتی دو کشور را حل نموده و در این زمینه برای تجار و سرمایه گذاران دو کشور سهولت های ترانزیتی را فراهم نماید.

برمبنای خبرنامه قصر ریاست جمهوری افغانستان، آقای کرزی و امام علی رحمان روءسای جمهور افغانستان و تاجکستان در رابطه با مبارزه جدی علیه مواد مخدر، تروریسم،افراط گرایی،جرایم سازمان یافته باهم گفتگو نموده و برگسترش همکاری نهادهای امنیتی به منظور جلو گیری از افزایش فعالیت های تروریستی در مناطق شمال و شمال شرق افغانستان،تأکید کردند.

(درخبرنامه ریاست جمهوری افغانستان آمده است که آقای کرزی درمورد پیوستن شبکه برق تاجکستان باشبکه برق ایران ازطریق افغانستان با رییس جمهور تاجکستان نیز بحث کرده است که هردو رییس جمهور در راستای گسترش همکاری های منطقوی دراین زمینه تاکید کرده اند.ودوطرف درمورد گسترش همکاری های تجاری میان دو کشور نیز تبادل نظر کرده اند). http://farsi.alarabiya.net/fa/afghanistan/2013/10/22/

جمهوری اسلامی ایران  روی ساخت و ساز بند برق سنگتوده 2 سرمایه گذاری کرده است تا از نیروی برق آن در سالهای آینده استفاده کند و ملاقات رییس جمهور کرزی و امام علی رحمان روی انتقال برق تاجکستان به ایران از مسیر افغانستان می تواند بستر مناسبی را برای تطبیق عملی آن پروژه فراهم سازد.  با تحقق یافتن این عمل،افغانستان از منظر حق الترانزیتی که بدست می آورد می تواند بخشی از مشکلات اقتصادی خود را حل نماید.از جانب دیگر تاجکستان که همواره از جانب ازبکستان تحت فشارهای سیاسی قرار دارد، از طریق افغانستان می تواند به کشورایران وصل شود وعلاوه بر انتقال انرژی و عایدات حاصله آن،از بن بست ارتباطی که ازبکستان برایش خلق نموده ،رهایی یابد.

(نیروگاه سنگ «توده ۲» با سرمایه‌گذاری مشترک تاجکستان و ایران احداث شد. کار ساخت سد و نیروگاه ۲۲۰ مگاواتی با سرمایه‌گذاری ۱۸۰ میلیون دالری ایران و ۴۰ میلیون دالری تاجکستان در سال ۲۰۰۶ توسط یک شرکت ایرانی آغاز شد).

http://8am.af/1392/08/01/tajikistan-electricity-iran-afghanistan

رییس جمهور کرزی و امام علی رحمان تأکید کردند که بزودی راه های مواصلاتی میان دو کشورایجاد و بازارهای مرزی در مناطق خم راغی، جامرچ بالا، شاهان، خواهان، کاکل، آی خانم و ایواج و کلدار را فعال خواهند کرد و از طرف دیگر، هردو جانب همکاری های خود را در زمینه استفاده از ذخایر آبی دو کشور برای تولید برق و آبیاری زمین های زراعتی با در نظر داشت قوانین بین المللی و منافع متقابل در چارچوب همکاری های سودمند و سازنده منطقه ای گسترش خواهند داد.

روئسای جمهور دو کشور هم‌ مرز بعد از انجام ملاقاتها اعلامیه مشترکی را برای گسترش همکاریهای بین کشورهایشان به امضا رسانیدند.محور اصلی گفتگوی امام علی رحمان و حامدکرزی "تقویت و تحکیم مناسبات تاجکستان و افغانستان و دستیابی به سطح بلند و جدید همکاری همه‌جانبه دو کشور" عنوان شد.

از جمله آقای رحمان با یادآوری از پروژه‌های میان عده‌ای از کشورهای آسیای مرکزی در زمینه راه و ارتباطات گفت: “در این راستا به تطبیق برنامه‌های استراتژیک و نهایت مهم اقتصادی، طرح راه آهن تاجکستان - افغانستان - ترکمنستان، خط انتقال برق قرقیزستان - تاجکستان - افغانستان - پاکستان (کاسا-1000) توجه خاص ظاهر شد. همچنین جانبها امکان تطبیق طرح راه آهن چین - قرقیزستان - تاجکستان - افغانستان - ایران را بررسی نمودند.” http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/10/131021_rm_zkh_afghan_tajik_meeting.shtml

تطبیق برنامه های استراتیژیکی که روئسای جمهور دو کشور در مورد آن بحث و تبادل نظر کردند، می تواند تحولات بزرگی را در منطقه در پی داشته باشد.تکمیل راه آهنی که کشورهای تاجکستان،افغانستان و ترکمنستان را باهم وصل می کند با توجه به نیازارتباطی و ترانزیتی که تاجکستان دارد،بیشتر از هرکشور دیگری منافع تاجکستان تأمین خواهد شد،چون با وصل شدن سه کشور از طریق راه آهن میزان فشار سیاسی ازبکستان بالای تاجکستان کاهش خواهد یافت و تاجکستان در اعمار بند برق راغون دست باز تری خواهد داشت.افغانستان هرچند سود لازمی را نخواهد برد اما با آنهم از منظر حق الترانزیتی که از کشورهای ترکمنستان و تاجکستان از بابت انتقال محموله های تجاری بدست خواهد آورد،تا حدودی منافعی بدست خواهد آورد و درعین حال این راه آهن می تواند بدیل بندر کراچی برای افغانستان باشد.

 پروژه کاسا 1000 از جمله حیاتی ترین پروژه ها است که انرژی برق از قرقیزستان و تاجکستان به افغانستان و سپس پاکستان انتقال خواهد یافت.با تطبیق این پروژه انرژی برقی افغانستان و پاکستان تا حدودی تأمین خواهد شد و علاوه بر آن افغانستان از حق الترانزیت نیز مستفید خواهد شد.کشورهای قرقیزستان و تاجکستان با فروش انرژی برقی عاید قابل ملاحظه ای بدست خواهند آورد.

(مطالعات اولیه بانک جهانی نشان می‌دهد که برای اجرایی شدن این پروژه نزدیک به یک میلیارد دالر بودجه نیاز است که بانک جهانی و بانک توسعه آسیایی متعهد به پرداخت آن شده است). http://8am.af/1392/08/01/tajikistan-electricity-iran-afghanistan/

 تطبیق چنین پروژه های بزرگ ضمن رفع نیازهای انرژی برقی،باعث ایجاد اعتماد متقابل میان کشورها شده و بستر مناسبی را برای گسترش همکاری های منطقه ای مساعد می سازد.

با این وجود می توان گفت سفرهشتم رییس جمهور کرزی به تاجکستان در شرایطی که دو کشور در آستانه ای برگزاری انتخابات ریاست جمهوری قرار دارند،برای هر دو کشور حایز اهمیت بوده و خصوصا برای تاجکستان و شخص رییس جمهورامام علی رحمان از اهمیت زیادی برخور دار بود و موافقتنامه های که میان دو کشور به امضاء رسید کمپاین خوبی برای امام علی رحمان که یکی از نامزدهای برجسته در انتخابات ریاست جمهوری بود،قلمداد می گردد.بصورت کل در همکاری های منطقه ای و بازی های سیاسی در جهان امروز معمولا حاصل بازی ها برای دو طرف برد-برد است و تا حدودی منافع طرفین تضمین می گردد.

ب:- انتخابات ریاست جمهوری ششم نوامبر2013 جمهوری تاجکستان:- انتخابات ریاست جمهوری تاجکستان بتاریخ ششم نوامبر سال 2013 م با اما و اگرهای زیادی برگزار شد و امام علی رحمان برای هفت سال دیگر بحیث رییس جمهور جمهوری تاجکستان گماشته شد.هرچند در ظاهر انتخابات ریاست جمهوری اخیر تاجکستان بگونه ای شفاف برگزار شد اما در حقیقت تیم حاکم و هواداران امام علی رحمان و شخص رییس جمهور فرصت و زمینه برگزاری انتخابات شفاف را از مردم تاجکستان و نامزدان دیگرسلب کرد. اولین حرکت غیر قانونی و غیر دیموکراتیک که سلامت و شفافیت انتخابات را صدمه زد حذف نام "اینهال بابانظرآوا" یگانه نامزد زن و درعین زمان اصلاح طلب، از جمع نامزدان پست ریاست جمهوری بود که به بهانه ای عدم جمع آوری 210 هزار امضاء از شهروندان واجد الشرایط از لیست نامزدها بیرون شد.

   ناظران ملی و بین المللی معتقدند که تاجکستان از معدود کشورهایی است که مجموعه قوای حکومتی نظیر قوه قضائیه، مجریه و مقننه و حتی قوای  نظامی کشور بگونه ای انحصاری در اختیار رییس جمهور است و قدرت بگونه ای مطلق متمرکز است.نمونه ای آشکار اعمال نفوذ رییس جمهورامام علی رحمان بالای پارلمان است که دوره ریاست جمهوری را از پنج سال به هفت سال تغییر داد و در عین حال محدودیت دوره نامزدی رییس جمهور را از قوانین انتخاباتی حذف کرد.امام علی رحمان برای چهارمین بار پیاپی از سوی حزب دموکراتیک خلق نامزد انتخابات ریاست جمهوری شده است و چهار بار (درسالهای 1994،1999،2006،2013) پیروز رقابت انتخابات ریاست جمهوری شده است.

در انتخابات ششم نوامبر بجز (اینهال بابا نظرآوا) که رقیب امام علی رحمان تلقی می شد ،بقیه نامزدان نه تنها رقبای جدی رحمان تلقی نمی شد بلکه از دوستان و حامیان امام علی رحمان بودند که نامزدهای احزاب کشاورزی،اصلاحات اقتصادی ،سوسیالیست ،کمونیست و حزب دموکرات تاجکستان در این طیف قرار داشتند و این مسئله نیز شفافیت انتخابات ششم نوامبر 2013 را زیر سوال برده است.

 و از جانبی هم برخورد نیروهای دولتی در مواجهه با رقبای انتخاباتی امام علی رحمان این فرضیه را تقویت کرد که رقبای رییس جمهور رحمان به گونه های مختلف از جمله تهدید،بازداشت، تبعید و مانع تراشی برسرحضور نامزدهای جناح های رقیب در انتخابات ریاست جمهوری عرصه را برای پیروزی امام علی رحمان خالی گذشته اند،بگونه ای که گفته می شود حضور چند نامزد ضعیف و وابسته به دولت با هدف دموکراتیک جلوه دادن انتخابات ریاست جمهوری ششم نوامبر،همه سناریویی بوده است که امام علی رحمان برای هفت سال دیگررییس جمهور تاجکستان باشد.

 آخرین سدی که فرا راه رحمان قرار داشت،بابا نظر آوا اولین نامزد زن در انتخابات ریاست جمهوری تاجکستان به عنوان تنها نامزد اصلاح طلبان بود که به دستور رحمان از لیست نامزدان حذف شد و دلیل آنرا عدم موفقیت وی برای جمع آوری 210 هزار امضا از سوی حامیانش تلقی کردند.

  ( نامزد اتحاد نیرو‌های اصلاح طلب - که حزب نهضت اسلامی و حزب سوسیال دموکرات تاجکستان نیز شامل آن است، مدعی شده 210 هزار و 236 امضا تحویل ستاد انتخابات این کشور داده است و ستاد انتخابات ریاست جمهوری این کشور با ارایه آمار غیر واقعی، امضاهای جمع شده را کمتر از حد نصاب اعلام کرده است). http://news.irib.ir/NewsPage.aspx?newsid=38598

مطالب بالا همه نشانه های از عدم شفافیت در انتخابات ریاست جمهوری اخیر در تاجکستان است آیینهال بابانظرآوا خود در این باره می گوید، براساس تحلیل‌ها واعتراف دیگر نامزد‌ها، او یکی از رقبای اصلی رحمان به شمار می‌رفت و در صورت ثبت نام، رقابت اساسی میان این دو نفر جریان داشت.

به اعتقاد وی، بر اساس تحلیل‌ها، همه نامزد‌های ثبت نام شده با دولت حاکم همدست و در یک تیم قرار دارند.او به کارشکنی‌های جریان حاکم اشاره کرده می گوید، "برخی هواداران که در حمایت از وی امضا داده اند، می‌گویند تحت فشار نیروهای دولتی قرار دارند و چنانچه امضای خود را بازپس نگیرند با مشکلات زیادی روبرو می‌شوند".

با توجه به مطالب فوق رییس کمیسیون انتخابات و همه پرسی تاجکستان انتخابات ریاست جمهوری ششم نوامبر 2013 را شفاف خواند.شیرمحمد شاهیان رییس کمیسیون مرکزی انتخابات و همه پرسی تاجکستان این خبر را در یک کنفرانس مطبوعاتی اعلام کرد.اوگفت  : "شماره عمومی انتخاب کنندگان که تا ساعت ۱۴:۰۰ در ۶۸ حوزه انتخاباتی کشور در انتخابات شرکت کردند ۲ میلیون و ۸۶۲ هزار و ۱۶۳ نفر است. طبق قانون انتخابات تاجکستان در صورتی که بیش از نصف انتخاب‌کنندگان (واجدین شرایط رأی) در انتخابات شرکت کنند، انتخابات برگزارشده اعتراف می‌شود و از روی اطلاعاتی که به دست ما رسیده است، انتخابات ریاست جمهوری تاجکستان برگزارشده حساب می‌شود." http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/11/131106_rm_sq_tajik_elex_president.shtml

این درحالیست که قبلا کمیسیون انتخابات تاجکستان ارقام عمومی رأی دهندگان در تاجکستان را چهار میلیون و 34 هزار نفر اعلام کرده بود.

با وجودی که رییس کمیسیون انتخابات تاجکستان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری را شفاف،عادلانه و مطابق با قانون اعلام کرد، ناظرین و گزارش گران مختلف که از انتخابات مذکور نظارت می کردند گزارش های گوناگونی را ارائه کردند .  بگونه ای مثال خبرنگاران بی بی سی و رسانه‌های دیگر از موارد مختلف نقض قانون انتخابات در مراکز رای دهی گزارش کرده‌اند.

از جمله در برخی از مراکز، رای‌دهندگانی مشاهده شده‌اند که برای چندین نفر، عمدتا برای اعضای خانواده‌های خود رأی می‌دادند.با این حال، سرگی لبدیف، رییس هیئت ناظران کشورهای مستقل همسود در گفت و گو با خبرگزاری ریا نووستی روند انتخابات را مثبت ارزیابی کرده است.

او گفته است: "ما از چندین مرکز رأی گیری در شهر دوشنبه دیدن کردیم و در همه جا انتخابات آرام و به صورت سازمان یافته جریان دارد."او افزوده است که شرکت رأی دهندگان در این مراکز "فعال بوده و چهل درصد را تشکیل می‌داد که این واقعیت به آمار نشر شده موافقت می‌کند." http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/11/131106_rm_sq_tajik_elex_president.shtml

ناظران خارجی می‌گویند این انتخابات فضای بحث آزادانه‌ای را که لازمه یک رقابت انتخاباتی است نداشته است،  بسیاری از خبرنگاران رسانه‌های داخلی و خارجی در تاجکستان که در مراکز رأی دهی حضور داشتند، از موارد متعدد نقض قانون انتخابات بویژه رأی دهی یک فرد به جای چند کس خبر داده‌اند.از جمله، در برخی از مراکز رأی دهی در شهر دوشنبه، پایتخت، و شهر قُرغانتپه مشاهده شده است که برخی از رأی‌دهندگان هر کدام چند برگه رأی را به صندوقها ریخته‌اند.از سوی دیگر، بسیاری از ناظران گفته‌اند که با توجه به نبود نامزدی قوی در برابر آقای رحمان، نتیجه این انتخابات از قبل معلوم بوده است.

بصورت کل می توان گفت با وجود انتقاد های نهادهای ملی و بین المللی از چگونگی برگزاری انتخابات ریاست جمهوری اخیر در تاجکستان،کمیسیون مرکزی انتخابات جمهوری تاجکستان امام علی رحمان را با کسب بیشتر از 80 فیصد آراء رأی دهندگان برنده ای انتخابات اعلام کرد و در نتیجه امام علی رحمان برای هفت سال دیگر رییس جمهور تاجکستان خواهد بود.اینکه نهادهای جامعه مدنی و احزاب سیاسی که قبلا اعلام کرده بودند که انتخابات ریاست جمهوری که هیچ رقیب جدی علیه رحمان وجود ندارد،سناریویی بیش نیست و آنها در انتخابات شرکت نخواهند کرد،آیا به اعتراضات شان ادامه خواهند داد ویا نه ؟ گذشت زمان نشان خواهد داد.

امام علی رحمان که برای هفت سال دیگر از سوی کمیسیون انتخابات بحیث رییس جمهور تاجکستان اعلام شد،پس از ابقایش در پست ریاست جمهوری تغییرات گسترده ای را در کابینه و سایر نهادهای دولتی وارد کرد که از جمله عزل وزیرامورخارجه اسبق و نصب وزیر جدید و ایجاد تغییرات در چندین وزارت خانه دیگرمی باشد. کار آیی و عدم کار آیی وزرای جدید و مقامات جدید التقرر را تنها گذشت زمان و توانایی منحصر به فرد آنان تثبیت خواهد کرد.