بسم الله رنجبر

" جمهوری آذربایجان دارای هفت میلیارد بشکه ذخیره نفت شناخته شده می باشد که تولید نفت دراین جمهوری درسال 1998م به 230 هزار بشکه درروز میرسید .ذخایر گاز جمهوری آذربایجان ،   85/0 تریلیون متر مکعب بوده که  درسال 1998م 2/5میلیارد مترمکعب گاز تولید نموده است ، سه خط لوله مهم درموردمنابع  نفت وگاز جمهوری آذربایجان مطرح می باشد که قرارذیل است : خط لوله باکو- نوروسیسک که از آغاز سال 1998م  انتقال نفت خام اولیه ازبحیره کسپین را عهده دار بوده است که این خط لوله صدهزار بشکه دریک روز ظرفیت داشته ولی بخاطر تحولات چچن برای مدتی مسدود بوده است ، به همین دلیل است که حالا روسیه درپی ایجاد خط لوله دیگری است که درعوض انتقال نفت آذربایجان ازطریق چچن ، ازطریق مخاچ قلعه به نوروسیسک برسد.قراراست که نهایتا الی 300 هزار بشکه نفت ازطریق این خط لوله انتقال گردد نه بیشتراز آن ،خط لوله دومی عبارت از خط لوله باکو- سوپسا است که درحال حاضر 110 هزار بشکه نفت را انتقال داده ودرنهایت ممکن که تا 600هزار بشکه برسد.اما  طرح بزرگ امریکا برای منطقه   خط لوله باکو- تفلیس- جیهان است که درصورت تکمیل شدن تا یک میلیون بشکه نفت رادریک روز به سواحل مدیترانه انتقال خواهد داد ."[1]

چون نفت برای جمهوری آذربایجان ازاهمیت حیاتی برخورداراست لذا سرمایه گذاری های نیز دراین بخش صورت گرفته است .پس از امضای پروژه ای بنام " پروژه قرن" بتاریخ بیستم سپتمبر سال 1994م هشت پروژه بزرگ به منظور کشف واستخراج وتوسعه منابع نفت وگازدربحیره کسپین با شرکت های خارجی امضا شده است که شامل پنج پروژه امضا شده درسال 1997 م است ،لذا جغرافیای کشورهای که درتوسعه منابع بحیره کسپین شرکت دارند ،گسترده شده است وهم اکنون 20 شرکت بزرگ از13کشور جهان فعالانه در9 پروژه اشتراک وهمکاری دارند.

 اگر اقتصاد جمهوری آذربایجان را بررسی همه جانبه کنیم درتمام بخشها ی اقتصادی می بینیم که آهنگ رشد اقتصادی این کشور بسیارخوب نواخته شده است چنانچه که درسال 2008 م براساس گزارش بانک جهانی  جمهوری آذربایجان برترین کشورازنظر اجرای برنامه های اصلاحات  اقتصادی بوده است.

" این کشوردرسال 2008م اصلاحات زیادی دربخش قانونگذاری انجام دادوموفق شد که ازرتبه 97 جهانی درسال 2008 م به رتبه 33جهانی  درسال منتهی به 2009 م صعود کند"[2].

این تغیرات عمده واساسی در رتبه جهانی این کشوردرعرصه اقتصاد درمدت زمان بسیارکوتاه تحلیلگران مهم اقتصاد جهان را واداشت تا درمورد کارکردهای اصلاحاتی  این جمهوری درسالی که گذشت تحقیقاتی انجام دهند ، تحقیقات انجام شده مبین این امر است که این کشورپس از ماه جنوری سال 2008م تا ختم سال مذکور توانست که روند آغازکاررا درجمهوری آذربایجان تسهیل کند.

طبق قانونی که درآذربایجان تصویب وبه مرحله اجرا گذاشته شد مدت زمان مورد نیازبرای شروع کار به نصف زمانیکه قبلا برای آغازکار لازم بود کاهش یافت وعلاوتا مدت  زمانی که برای طی شد ن مراحل شروع کارلازم بود وحتی تعداد مراحلی که باید برای دریافت تاییدیه های لازم برای آغازکارباید طی می شد کاهش قابل ملاحظه ای یافت.

تغیراتیکه فوقا متذکرشدیم تنها تغیراتی نبود که این کشور درعرصه قوانین بمیا ن آوردند بلکه این کشورتغیرات عمده دیگری را نیز دراین عرصه بمیان آوردند که ازبعضی آنها متذکرمیشویم.

" یکی از تغیرات دیگری که این کشوردرسال 2008م ایجاد نمود کاهش مد ت زما ن لازم برای انتقا ل دارایی درآذربایجان بود ،تا اوایل سا ل 2008 م این پروسه درآذربایجان 61 روز را دربر میگرفت درحالیکه درسال منتهی به 2009 م این مدت (مدت زمان لازم برای انتقال دارایی ها) به 11 روز کاهش یافت "[3].

قبلا برای انتقال دارایی یک تاجر باید 61روز انتظار میکشید اما با وضع چنین اصلاح درقانون نیازبه مدت زمان طولانی نبوده بلکه درظرف فقط یازده روز میتوان که دارایی را انتقال داد که خود پروسه ترقی این کشوررا سرعت بیشتر میبخشد که این تغیرات سبب شد که بانک جهانی این کشوررا درصدرکشورهایی قراردهد که دریک سال گذشته بیشترین کاری را برای اصلاح قوانین انجام داده است .

درنتیجه اصلاحات بمیان آمده شهروندان آذربایجان دیگر مجبورنیستند که برای پرداخت مالیات شان ساعت ها درصف های طولانی انتظار بکشند ،بلکه حالا ازطریق انترنت فورم مالیاتی را خانه پوری نموده ومیتوانند که مالیات شانرا بصورت سهل وآسان بپردازند.وانجام چنین کارهایی باعث میشود که درهر سال 500 ساعت صرفه جویی شده  وازبروکراسی کهنه درادارات جلوگیری شود که این مسئله هم مصارف دولت را کاهش میدهد وهم برای شهروندان قابل قبول ومناسب است .

(جمهوری آذربایجان محصولات کشاورزی ،کالاهای صنعتی ،موادغذایی،ماشین آلات وماشینهای فلزکاری ،محصولات نساجی ،نفت وگاز،مواد شیمیایی وپتروشیمی را به خارج ازکشورصادرنمود ه درمقابل ،این جمهوری محصولات صنایع غذایی ،ماشین آلات صنعتی وفلزکاری،برخی مواد غذایی ،ماشین آلات تولید فلزات غیرآهنی وآهنی وبرخی محصولات زراعتی را برای رفع نیازمندیهای خودازخارج وارد می  نماید )[4].

ج:- تاریخ جمهوری آذربایجان :- جمهوری آذربایجان درگذشته ها تا سال 1918م هیچگاهی  به این نام مصمی نبودبلکه این سرزمین بنام آلبانیای قفقازیا اران وشیروان یاد میشد ما تاریخ این کشوررا طی چند مرحله بصورت بسیارمختصر بررسی می نماییم .

 - دوره پیش ازتاریخ :- سابقه زندگی انسان دراین محدوده جغرافیایی که امروز به جمهوری آذربایجان معروف است به هزاران سال قبل بازمیگردد.

"کاوشهای که دربخش فضولی غارآزیخ صورت گرفته است ،وجود نشانه های اززندگی انسان به قدمت 350تا 400 هزار سال را نشان میدهد . سنگ نگاره های قبوستان نیز تاریخ دوازده هزار ساله دارد"[5].

درقرن نهم قبل ازمیلاد سکاها درجمهوری آذربایجان امروزی مسکن گزین شدند وبه دنبال شان مادها نیزدراین منطقه سرازیرشدند  وبالاخره هخامنشیان که کوروش رهبری شانرا به عهده داشت دراین منطقه حاکمیت را ازآن خود کردند.

با حمله اسکندرمقدونی دوره حکمرانی اوووابستگانش شروع شد که دراین دوران حاکمان محلی با دادن خراج به حکومت های  محلی خود ادامه میدادند.                                                                               می بینیم که این کشور دردوره ماقبل تاریخ فرازوفرودهای زیادی را متقبل شده ومهاجرت های را ازمردمان سرزمینهای مختلف شاهد بودند ازهمین لحاظ است که این کشورامروز ازجمله کشورهای کثیرالملیت درجهان شمرده میشود .

 - دوره باستان:- درفاصله میان قرن های اول وسوم میلادی رومیا ن درجمهوری آذربایجان تسلط یافتند واین کشوررا آلبانیا نامیدند .که دراین دوران پادشاهی مسیحی آلبانیای قفقاز پدیدار شد اما درسال 252 -253م آلبانیای آنروز وآذربایجان امروز تحت کنترول شاپور اول ساسانی آمد .                  دردوران باستان دراین سرزمین رومیها ،پادشاهان ساسانی وحاکمان محلی برای کسب قدرت سیاسی وکنترول منطقه به جنگ وکشمکش علیه هم می پرداختند که گاهی یکی و گاهی هم دیگری کنترول منطقه را دراختیارداشت .

قرارنوشته استرابون شهروندان آلبانیای قفقازازطوایفی تشکیل شده بود که به 26 زبا ن مختلف قفقازی صحبت میکردند که اسامی  بعضی ازاین طوایف قرار ذیل است :- اوتی ها ،گارگارها ،سوده ها ،کاسپی ها ،موغ ها ،ساکسین ها ،ماردها وآماردها ،آریاکها وآناریاکها ،قلها ولقها.

 - دوره اسلام :- زمانیکه د ین مبین اسلام به منصه ظهور رسید درآلبانیای قفقاز(جمهوری آذربایجان امروزی) سلسله مسیحی مهرانی ها حکومت میکردند ،مهرانی ها درطول حیات سیاسی شان ازجانب شمال مورد تهدید ترکان کسپین وازجانب جنوب مورد تهدید اعراب قرار میگرفتند .

زمانیکه مسلمانان عرب تبار رومیان وساسانیان را به شکست مواجه کردند به سمت جمهوری آذربایجان لشکرکشی نموده ومسیحیان حاکم آن دیار را به شکست مواجه نمود ه ودرجمهوری آذربایجان به رهبری جوانشیر درسال 667م حاکم شدند وپس ازآن تمام اوامر ونواهی مطابق دین مبین اسلام صورت میگرفت.

 - دوره شروانشاهان :- دراواخر قرن دوم خورشیدی ،شروانشاهان کنترول جمهوری آذربایجان را بدست گرفته ودرآن سرزمین حکم میراند .شروانشاهان حتی پس ازآنکه سلجوقیان براریکه قدرت تکیه زدند وکنترول منطقه را بدست گرفتند نیز برمسند قدرت باقی ماندند وعلت بقای شروانشاهان دادن خراج به سلجوقیان بود . این گروه تازمان انقراض شان درسال 917 شمسی دربعضی ازقسمتهای آذربایجان خصوصا درنواحی شمال شرقی این کشوربه عنوان حاکمان محلی حکم میراندند.ودراواخر شاه طهماسب یکم صفوی رهبری این گروه را به عهده داشت .

- دوران غزنویان وسلجوقیان:- دراوایل قرن پنجم خورشیدی غزنویان دربعضی ازقسمتهای منطقه تسلط یافتند ودرحقیقت غزنویان اولین حکومت ازترک تباران بود ند که دربخش تغیرات درترکیب ملیتی نقش قابل ملاحظه ای ایفا کردند .

پس ازغزنویان سلجوقیان گروه دیگری ازترک تباران بودند که کنترول این منطقه را بدست گرفته وحکمروایی را آغازکردند واین دوران ،دوران شگوفایی ادبیات فارسی دراین منطقه بود که توجه زیادی دربخش زبان وادبیات صورت گرفت که مشهورترین شاعران این دوران نظامی گنجوی وخاقانی شروانی بودند .

 - حمله مغول وتیمور:- درقرون سیزده وچهارده میلادی مغولها وتاتارها (تیمورلنگ) دراین منطقه حمله ورشده که درنتیجه حمله شان حاکمان محلی ازقدرت ورافتادند.خانات محلی تحت سلطه وحاکمیت آق قویونلوها درقرن پانزدهم میلادی درقسمتهای عمده اران ، شروان وقره باغ  تسلط داشتند وحکمروایی شان تازمانی ادامه یافت که  شاه اسمعیل صفوی به قدرت رسید وبا بقدرت رسید ن وی دوران حکومت آنان نیز پایان یافت .

آران وشروان (جمهوری آذربایجان ) ازجمله یکی ازاولین مناطقی بود که شاه اسماعیل یکم صفوی به تصرف خود درآورد.دریک جنگ تاریخی تحت عنوان چالدران ترکان عثمانی جمهوری آذربایجان را به تصرف خود درآورد وهشتاد سال دیگررا دربرگرفت تا یکباردیگر ایرانیان به رهبری شاه عباس، منطقه مذکوررا ازتسلط عثمانی ها خارج نمودوبتصرف خود درآوردند. این منطقه درحقیقت میدان رقابت جنگجویان شده وهرکسی که علاقه به جنگ میداشت برای آزمایش وزورآزمایی خود به این منطقه میامدند.

 - دوره افشاریه وقاجاریه :- بعدها افشاریه ها گروهی دیگری بودند که دراین قلمرو وارد معرکه شده ومدت زمانی این سرزمین را تحت کنترول داشتند وپس از افشاریه ها قاجاریه ها درآذربایجان حکومت نموده تا اینکه بالاخره درسالهای 1193و1207 خورشیدی جمهوری آذربایجان درنتیجه پیمانهای بنام گلستان وترکمانچای که میان روسیه وایران منعقد شده بود ازایران جدا شده وبه روسیه تزاری پیوست وبرای مدت زمان طولانی روسیه تزاری ازتاخت وتازدیگران دراین منطقه جلوگیری نموده وخود درآن کشور حکم میراندند.

 - دوره سلطنت تزارها برآذربایجان:- طوریکه فوقا هم متذکر گردیدیم جمهوری آذربایجان براساس معاهدات وقراردادهای گلستان وترکمانچای رسما ازایران جدا شده وبه روسیه تزاری تعلق گرفت که پس ازآن روسیه تزاری دراین منطقه حکومت نموده وجلوتاخت وتازوجنگ های پراگنده ای که قبلا هرازچند گاهی بوقوع می پیوست را گرفتند ، باوجود آنکه روسیه تزاری عملا دراین منطقه تسلط داشتند اما چون سالیان سال این منطقه مربوط به ایران بود ،متاثر ازفرهنگ ،رسوم وعنعنات ایران بود وتا هنوز ایران نفوذ فرهنگی خودرا حفظ نموده بود .

روسها درجمهوری آذربایجان سرمایه گذاری چندانی نمیکردند وطوریکه شاید وباید توجه خودرا به آن مبذول میداشتند، نداشتند ولی همزمان با استخراج نفت وبعد ازآن توجه روسها به این منطقه بیشتر ازپیش شد وپس ازآن اقتصاد محلی رونقی بیشتر یافته وجمعیت این منطقه وباالخصوص شهر باکو افزایش یافت وتعداد زیاد ی ازجمعیت این شهر را روسها تشکیل میدادند که ازروسیه به آنجا مهاجرت کرده بودند .

برمبنای روابط نیک که روسها با ارامنه داشتند دراین زمان دراکثر ادارات ،ارامنه پست های مهم را تصرف نموده بودند که این عملکرد خود بعد ها زمینه سازجنگ درسالهای بعدی شد .

 - سقوط تزارها واستقلال آذربایجا ن :- دراوایل صده بیستم میلادی همزمان با رشد وترقی صنعت ،اندیشه وتفکر اصلاح طلبانه نیز شکل گرفت چنانچه درسال 1903 م حزبی تحت نام همت  بنیان گذاری شد که هدف اساسی آنرا دفا ع ازفرهنگ ،زبان وادبیات آذربایجانی تشکیل میداد . تشکیل این حزب آغازی بود برای اصلاحات وکسب استقلال سیاسی این کشور.این حزب سیاسی درسال 1912 م به انشعاب مواجه شده وعده ای که ازبدنه این حزب جدا شدند حزب دیگری را تحت نام حزب مساوات تشکیل دادند .

زمانیکه تزارها به سقوط مواجه شدند حزب بلشویک ها که متشکل از روسها وارامنه بودند طرح ایجاد یک دولت بر مبنای اساسات کمونیست را ریختند که این طرح با مخالفت مسلمانان آذربایجان وهم چنان تشکیل اردوی اسلام به ناکامی مواجه شده تااینکه بالاخره درروز 18 می سال 1918م محمد امین رسول زاده رهبر حزب مساوات استقلال این کشور را اعلام نمود .

حکومتی به رهبری محمد امین رسول زاده ازجمله اولین حکومت جمهوری درجمع کشورهای مسلمان بود وجمهوری دمکراتیک آذربایجان تلاشهای زیادی را برای اتحاد با ایران وسایر کشورهای اسلامی نمود ولی این تلاشها با هجوم بلشویک ها دراین سرزمین ناکام مانده وپس ازدوسال زندگی درسایه چتر استقلال یک باردیگر این کشور استقلال خودرا ازدست داده وآذربایجان تحت سلطه اتحاد شوروی سابق قرار گرفت .

- دراتحاد جماهیر شوروی :- جمهوری آذربایجان پس ازپیروزی بلشویکها درسال 1920 تا زمان فروپاشی شوروی سابق درسال 1991 م ازجمله یکی ازجمهوری های تشکیل دهنده اتحاد جماهیر شوروی سوسیالستی بود .

- استقلال مجدد :- بالاخره جمهوری آذربایجان درخلال فروپاشی شوروی سابق بتاریخ 30 اکتوبر سال 1991 م مجددا اعلام استقلال نمود وبعد ازآن تاامروز به عنوان یک کشور مستقل درجغرافیای سیاسی جهان پذیرفته شده ولی این کشور پس ازاستقلال نیز دچار یک سلسله جنگهای با کشور همسایه خویش ( جمهوری ارمنستان ) بر سر مسئله قره باغ کوهی شده که این مسئله تاهنوز لاینحل باقی مانده واین دوکشور همسایه درحالت نیمه جنگ بسرمیبرند وهر لحظه امکان شروع دوباره جنگ وجود دارد.

د:- فرهنگ جمهوری آذربایجان :- فرهنگ جمهوری آذربایجان بدلیل موقعیت جغرافیایی که دارد وهمچنان بنا به میراث تاریخی ازفرهنگهای متعدد منطقه قفقاز وشرق میانه خصوصا ازفرهنگهای ایرانی ،ترکی ،روسی واسلامی متاثر میباشد ودراین اواخر فرهنگ غربی همچون سایر کشورها دراین کشور نیز به شدت درحال رایج شدن است که میتواند زنگ خطری باشد برای جمهوری آذربایجان .چون درآذربایجان اقوام گوناگونی چون آذریها ،ارمنی ها ،کردها،تالشی ها ،لزگی ها ،یهودی ها وتاتها زندگی می نمایند بناء این مسئله باعث رنگانگی زبانها وفرهنگهای رایج دراین کشورشده است وما دراین رساله مختصرا چند بخشی ازفرهنگ این کشوررا مورد بررسی قرارمیدهیم .

- دین درجمهوری آذربایجان :- جمهوری آذربایجان ازجمله کشورهای اسلامی است واکثریت مسلمانان این کشورپیرومذهب شیعه هستند وعلاوه بردین مبین اسلام ادیان دیگری نیز دراین کشوردارای پیروبوده که براساس احصائیه که درسال 1995م صورت گرفته است پیروان ادیان دراین کشوربدین منوال بوده است :- " مسلمانان 4/93 %،ارتدوکس روسی 5/2%، ارتدوکس ارمنی 3/2% ودیگر ادیان 8/1% می باشند " [6].

این جمهوری پس ازاعلام استقلال، کشورخودرا یک کشور سکولارقلمداد نمود که مطابق قانون اساسی سال 1995 م اشخاص مذهبی نمی توانست که دردوایر دولتی حضورداشته باشند هرچند اکثر مردم جمهوری آذربایجان مسلمان هستند ولی درعمل اکثریت شان قوانین اسلامی را رعایت نمیکنند وتعداد اندکی از مسلمانان معتقد به ارزشهای اصیل اسلامی می باشند ، قابل یادآوری است که این کشورپس ازایران دومین کشوری است که اکثر نفوس آن مسلمان شیعه است .مسلمانان شیعه وسنی این کشور درشهر باکو دارای مساجد جامع جداگانه هستند که مسجد شیعیان بنام تازه پیر ومسجد اهل سنت بنام اژدربیک یاد میشود ولی بسیاری ازمساجد کوچکتر مشترکا مورد استفاده قرارمیگیرند .

- زبان وخط درجمهوری آذربایجان :- زبان رسمی این جمهوری ،زبان آذربایجانی است ویکی ازشاخه های زبان ترکی است " این زبان درسال 1959م توسط 94/2 میلیون نفر درجمهوریهای شوروی سابق صحبت میشد که این رقم درسال 1965م به 6/3 میلیون رسید این زبان متعلق به شاخه جنوب غربی زبانهای ترکی است واززبان قبایل اوغوزآسیای مرکزی درقرن 7 الی 11 ریشه میگیرد .این زبان تا سا ل1929 م با الفبای عربی ،از1929تا 1939با الفبای لاتین واز1939به الفبای روسی وخط کریل نوشته میشد "[7].

ازمیان زبانها ی ترکی ،زبان آذربایجانی بیشتر بازبان ترکی که درترکیه مروج است  نزدیک است .درزبان آذربایجانی لهجه های محلی زیادی وجوددارد که مهمترین آنها قرارذیل اند :- شاخه شرقی شامل لهجه های قبا ،باکو،دربند ،شماخی ،مغان ولنکران .شاخه غربی شامل لهجه های قازاخ ،قره باغ ،آیروم وگنجه بوده وشاخه جنوبی شامل لهجه های تبریز،نخجوان واردوباد هستند .درکل زبانهای رایج درجمهوری آذربایجان عبارتند از:- زبان آذربایجانی ،ترکی ،لزگی ،تاتی وآواری وبعضی زبانهای دیگر.

- تعلیم وتربیه درجمهوری آذربایجان :- تعلیم وتربیه دراین جمهوری که دردوران اتحاد جماهیر شوروی سابق برمبنای اساسات کمونیستی ولنینیستی استوار بود پس از اعلام استقلال دچار دگرگونی وتغیرات عمده شده وتغیر اصلی عبارت از تأ سیس دوباره آموزش دینی بود که قبلا ممنوع بود وهمچنان ازتغیرات دیگر آن حذف محتوای ایدیولوژیک ازدروس بود .درفراگرفتن دانش تاکید بیشتر روی استفاده از زبان آذری شده است وآهسته آهسته درصدد حذف زبان روسی ازنصاب تعلیمی شان شدند .تعلیم وتربیه درآذربایجان درتمام سطوح بصورت مجانی ورایگان بوده وزمینه برای همگان بصورت همسان مساعد است .

" میزان باسوادی درکل جمعیت که میتوانند بخوانند وبنویسند بشرح زیراست :- باسوادی کل 8/98 %،باسوادی مردان 5/99 %، باسوادی زنان 2/98 %"[8].

مهمترین موسسات تحصیلات عالی درجمهوری آذربایجان عبارتند از پوهنتون دولتی باکو،موسسه تربیه معلم زبان بنام میرزا فتحعلی آخوندزاده ،موسسه طب جمهوری آذربایجان مهمترین تحقیقات علمی که دردوره شوروی انجام میشد،تحت نظارت ومشارکت اکادمی علوم جمهوری آذربایجان صورت میگرفت که درسال 1945تاسیس شده است .پوهنتون دولتی باکو درماه اکتوبر 2004 م هشتاد ساله شد ،این پوهنتون درطول فعالیت فرهنگی اش تعداد کثیری از دانشمندان وپژوهشگران را ازرشته های گوانگون به جامعه آذربایجان تقدیم نموده وهم چنان این نهاد علمی درطول حیاتش فرازوفرود های زیادی را شاهد بوده است .

پوهنتون مذکور درساختار علمی خود دارای پوهنحی های ذیل میباشد که قرارذیل است :- پوهنحی شیمی ،زمین شناسی ،زیست شناسی ،تاریخ ،زبان شناسی ،الهیات ،جغرافیا،حقوق وروابط بین الملل ،روزنامه نگاری،مکانیک – ریاضیات ،شرق شناسی ،فزیک ،علوم اجتماعی وروانشناسی وکتابداری.

- آداب ورسوم فرهنگی :- مردم جمهوری آذربایجان سنت موسیقی قدیمی خودرا تا امروز حفظ کرده وبسیار به آن علاقمند می باشند که به عنوان مثال میتوان از هنر عاشیق ها که هنر بداهه سرایی است همراه با ساز زهی به نام قپوزیاد آورشد .سایر موسیقی ها ی رایج دراین کشورعبارتند از :- موسیقی جاز، موسیقی خلق ،کلاسیک ،معاصر ،موغام ،میخانه ای ،آشیق - عاشیق وموسیقی سینمای آذربایجان .مقامات ازجمله یکی از تصنیف های معروفی است که خصوصا درشهر شوشا علاقمندانی زیاد ی دارد . جمهوری آذربایجان مردمان فرهنگ دوست داشته ودرعرصه هنر وفرهنگ کارهای زیاد ی صورت گرفته است ،بعد ازجنگ جهانی دوم نهادهای فرهنگی متعددی مثل تئاتر ،انجمن ،موزه ،وکتابخانه ایجاد شده است وهمچنان اپرا وباله مورد توجه جدی قرار گرفته است .

"برخی از آهنگسازان آذربایجانی چون حاجی بیکف که اپراهای کوراوغلی ولیلی ومجنون ازاوست وقاراقارایف با با له های "هفت زیبا"(هفت پیکر نظامی گنجوی )و "درراههای رعد آلود ازشهرت بین المللی برخورداراست "[9].

آن عده ازشهروندان که دردهات زندگی میکنند فرهنگ دیرینه خودرا حفظ نموده ولی آنعده ازشهروندانیکه در شهر ها زندگی میکنند تحت تأ ثیر زندگی صنعتی قرار گرفته وآهسته آهسته با فرهنگ وآدات ورسوم خویش فاصله میگیرند .دانشمندان ،متفکران وشاعران معروفی دراین سرزمین پرورش یافته که درجمع دانشمندان وفلاسفه قرون وسطی ازدانشمندانی چون ابوالحسن بهمنیار نویسنده آثار زیادی درمورد فلسفه وریاضیات درقرن 11 وابوالحسن شیروانی نویسنده کتاب نجوم درقرن 11و12 نام برد .درجمهوری آذربایجان سنت های ملی بخوبی حفاظت شده وروزهای عید قربان وعید رمضان تعطیلات عمومی بوده وتعطیلات نوروز یکی از خجسته ترین جشنهای جمهوری آذربایجان را تشکیل میدهد ازاین لحاظ نزدیکی این کشوررا با کشورهای افغانستان وایران نشان میدهد .درعرصه شعر وادبیات نیز شعرای مانند خاقانی ،شروانی ونظامی گنجوی دست پرورده این محیط بوده ودرادبیات فارسی تاثیر شگرفی داشته اند.

- اکادمی علوم جمهوری آذربایجان :- اکادمی علوم جمهوری آذربایجان به عنوان یکی ازمهمترین موسسات علمی آذربایجان وحوزه قفقاز درسال 1945م تاسیس شدکه درآنزمان این نهاد علمی تحقیقاتی دارای 4شعبه ، 16انستیتیوت علمی – تحقیقی،2شعبه علمی – تحقیقی ،3 موزه ،کتابخانه مرکزی وشعبات اکادمی درشهرهای نخجوان ،گنجه ،استیاناکرت وقوبا بود .درسال مذکور 15 عضوبرای این نهاد علمی انتخاب شدند ودر31مارچ 1945 م دراولین اجلاس میر عبدالله میر علسکر اوغلو میرقاسمف به عنوان رئیس اکادمی انتخاب شد که شخص مذکور تا سال 1947 این سمت را به عهده داشت وروئسای بعدی اکادمی علوم اشخاص ذیل بودند :- یوسف حید راوغلو ،محمد علی یف ،موسی میرزا اوغلو علی یف ،زاهد اسماعیل اوغلو خلیل اف ،رستم حاجعلی اوغلو اسماعیل اف ،حسن محمد باقر اوغلو عبدالله یف ،الداریوسف اوغلو سالایف ،فرامرز غضنفر اوغلو مقصوداف .

درحال حاضر دکتور محمود کریم اوغلوکریم اف پست ریاست اکادمی علوم جمهوری آذربایجان را به عهده دارد .کتابخانه مرکزی این نهاد یک کتابخانه فوق العاده غنی بوده که حدود یکونیم ملیون جلد  کتاب درآن نگهداری میگردد تنها شعبه نسخ خطی آن حدودا شصت هزار کتاب وسند خطی دارد .همه ساله دراکادمی علوم آذربایجان دها کارهای علمی چه دربخش علوم اجتماعی وچه دربخش علوم طبیعی صورت میگیرد وبخصوص روی تاریخ این کشور دردوره های مختلف (باستان ،قرون وسطی وتاریخ نوین ومعاصر ) کارهای بنیادی صورت گرفته است .

" اکادمی علوم آذربایجان هم اکنو ن دارای 44نفر اکادمیسین و63 نفر عضووابسته است .این اکادمی با اکادمی های علوم کشورهای دیگر بخصوص با کشورهای که درگذشته عضواتحاد شوروی سابق بودند وباالویژه با اکادمی علوم روسیه روابط تنگانگی داشته وبایکدیگر همکاری علمی دارند"[10].

سالانه اکادمی علوم کنفرانسهای علمی – پژوهشی را دایر نموده که دانشمندان ازکشورهای مختلف دراین کنفرانسها شرکت میورزند وهم چنان اعضای علمی این اکادمی درکنفرانسهای که درکشورهای دیگر دایرمیگردد شرکت ورزیده ،به ایراد سخن می پردازند .

ه :- سیاست جمهوری آذربایجان :- پس ازاعلام استقلال وفروپاشی شوروی چون زمینه برای هرنوع فعالیت برای شهروندان این کشورمساعد شد ،فعالیتهای سیاسی درآذربایجان شدت بیشتر یافت واحزاب سیاسی به عنوان ارگانهای تاثیر گذار درعرصه سیاست به منصه ظهوررسیدند .

اولین حزب سیاسی که شکل گرفت جبهه خلق آذربایجان بود که حول ملی گرایی ملی ودفاع درمقابل حملات ارمنستان تشکیل شد.دراولین انتخاباتی که صورت گرفت ابوالفضل ایلچی بیک با اندیشه قوم گرایانه به عنوان رئیس جمهورانتخاب شد ولی بعد ازاینکه چند بار درجنگ با ارمنستان شکست خورد وسیاستهای که روی دست گرفت همه به ناکامی انجامید ،تمام این عوامل باعث شد که حیدرعلی یف که درآن ایام سمت ریاست پارلمان را به عهده داشت طی یک کودتای بدون خونر یزی قدرت را تصاحب نموده وایلچی بیک را تبعید نمود .

حیدرعلی یف درزمان حکومت خویش روابط خود را با کشورهای همسایه ازجمله ایران گسترش داده وچندبار به این کشورسفرنمود وهمچنان پسر وی الهام علی اف  که پس ازپدرش قدرت سیاسی را بدست گرفت تا امروزرئیس جمهر راین کشوراست روابط سیاسی خودرا خصوصا با کشورهای غربی گسترش داده است وساختار سیاسی جمهوری آذربایجان امروزبدین منوال است :-

- اساس حکومت درجمهوری آذربایجان :- حکومت جمهوری آذربایجان یک جمهوری یک پارچه ،غیردینی ،قانونی ودمکراتیک بوده که درسیاست  داخلی حدود وثغور قدرت را قانون تعیین می کند وسیاست خارجی ازطریق مفاد ناشی ازموافقت نامه های بین المللی ترتیب وتنظیم میگردد.

درجمهوری آذربایجان همانند سایر کشورهای جهان به منظور جلوگیری ازتمرکزقدرت واستبداد ،قدرت سیاسی برمبناواساس تفکیک قوا شکل گرفته است که شورای ملی عهده دارقانونگذاری بوده ،رئیس جمهوربا تیم کاری خود(کابینه ) تشکیل دهنده قوه اجرائییه بوده وقانون راکه  توسط پارلمان تصویب میگردد مورد تطبیق قرار میدهد ومحاکم درمجموع قوه قضائیه بوده وعدالت را مورد تطبیق قرار میدهد.وتفکیک قوا به این معنی  نبوده که کاملا ازهمدیگر جدا وبدون آگاهی ازکارکردهای یکدیگرعمل نمایند بلکه این قوا درهمکاری وتعاون  با همدیگر امورات محوله ومربوطه خودرا انجام میدهند .

دررأ س حکومت جمهوری آذربایجان رئیس جمهور آن کشور قرارداشته ودرامورملی وبین المللی ازملت آذربایجان نمایندگی می کند وشخص رئیس جمهور نماد وحدت ،یکپارچگی واستقلال این کشور بوده وهم چنان مطابق ماده هشتم قانون اساسی این کشوررئیس جمهور ضامن استقلال قوه قضائییه می باشد .

- نیروهای مسلح :- طبعا هر کشوری درجهان به منظور حفظ نظم وتأ مین امنیت شهروندان نیرهای مسلح را ایجاد نموده تا اینکه شهروندان بتوانند بدون دغدغه واحساس ناامنی به امورات یومیه شان بپردازند .جمهوری آذربایجان نیروهای مسلح را به منظور تامین امنیت ودفاع ازسرحدات خویش ایجاد نموده وهرگونه جنگ وکشمکشی را که با عث تجاوز به خاک دیگر کشورها شود ،رد می نماید ورئیس جمهور آذربایجان مطابق ماده نهم قانون اساسی این کشور قومندان اعلی کل نیروهای مسلح می باشد .

- اصول روابط بین الملل :- جمهوری آذربایجان روابط خویش را با سایر کشورهای جهان برمبنای اصول پذیرفته شده وستاندردهای قانون بین المللی تنظیم نموده وشعار اساسی وهدف اساسی این کشور درعرصه بین المللی داشتن روابط حسنه با تمام کشورهای جهان است ولی درصورتیکه هر آنکشوریکه  بخواهد درحریم آذربایجان تجاوز نماید نیروهای مسلح مکلف به دفاع ازسرحدات خویش می باشند .

درجمهوری آذربایجان همانند سایر کشورها احزاب سیاسی حضور داشته ودرعرصه سیاسی این کشور تاثیرخودرا می گذارند .احزاب مهم سیاسی قرارذیل است :-

" حزب جدید آذربایجان به رهبری حیدرعلی یف ، جبهه ملی آذربایجان به رهبری ابوالفضل ایلچی بیگ ،حزب استقلال ملی آذربایجان به رهبری اعتبار محمد اف ،حزب مساوات به رهبری اسکندروف ،حزب کمونیست آذربایجان وسایر احزاب خورد وکوچک دیگر"[11].

  فصل دوم

معرفی جمهوری گرجستان

جمهوری گرجستان ازجمله کشورهای حوزه قفقاز بوده ودرمنطقه اور آسیاموقعیت دارد که مرز میان آسیا واروپا را تشکیل میدهد واین کشورپس از فروپاشی شوروی سابق اعلام استقلال نموده است وکشوری نوپا درجغرافیای سیاسی جهان است لذا برای شناخت بهتر وبیشتر این کشور درقدم اول مختصرا این جمهوری را معرفی نموده وسپس روابط ومناسبات آنرا با افغانستان بررسی می نماییم .

الف- جغرافیای جمهوری گرجستان:- جمهوری گرجستان یک کشور کوهستانی بوده که درمرکزوغرب ماوراء قفقازموقعیت داشته  و بیشتر از  دوسوم این کشور را کوهستانها وتپه ها تشکیل میدهدودارای مختصات جغرافیایی  وحدود اربعه ذیل می باشد:                                            " گرجستان بین 41درجه و7دقیقه تا 43درجه و35دقیقه عرض شمالی و40 درجه و4دقیقه تا 46درجه و42دقیقه طول شر قی ازنصف النهار مبدا واقع شده است که ازشمال به روسیه وجمهوری های خودمختارداغستان ،چچن ،اینگوش واوستیای شمالی ،کاباردا- بالکار،قره چای چرکس وکرسنودار- ازشرق به آذربایجان ،ازجنوب به ارمنستان وازجنوب غربی به ترکیه وازغرب با دریای سیاه هم مرز است  "[12].